Engleski za decu vrtićkog uzrasta – kada je pravo vreme
Dete može da se upoznaje sa engleskim već uvrtiċkom uzrastu, a period od 3 do 6 godina posebno je pogodan za učenje kroz slušanje, ponavljanje, pesmu i igru. Raniji početak može doprineti većoj količini iskustva sa zvucima i ritmom drugog jezika, ali ne postoji naučno potvrđena granica nakon koje je „kasno” za dobar izgovor. Najvažniji su kvalitet, redovnost i način izlaganja jeziku, a ne formalno učenje što većeg broja reči.
Da li je sa tri godine prerano, a sa šest već kasno da dete počne da uči strani jezik? Kada je u pitanju engleski za decu vrtićkog uzrasta, važnije od traženja jednog „idealnog” rođendana jeste kako dete dolazi u kontakt sa jezikom. Predškolski period je veoma pogodan za upoznavanje engleskog kroz igru, pesmice, priče i svakodnevnu komunikaciju, bez pritiska da dete uči gramatiku ili sedi na klasičnom času.
Uzrast i pristup učenju engleskog jezika
| Uzrast | Preporučen pristup | Šta se može očekivati |
|---|---|---|
| 3–4 godine | Slušanje, pesmice, pokret, kratke igre i jednostavne reči | Prepoznavanje poznatih izraza, povezivanje reči sa predmetima i prvi pokušaji ponavljanja |
| 4–6 godina | Igra, pesmice, brojalice, priče, gluma i razgovor | Širenje osnovnog vokabulara, razumevanje kratkih naloga i sve sigurnije korišćenje poznatih izraza |
| 7–10 godina | Kombinovanje igre sa strukturisanijim učenjem, čitanjem i pisanjem | Brže povezivanje govornog i pisanog jezika i postepeno razumevanje jednostavnih jezičkih pravila |
| 10+ godina | Strukturisana nastava uz razgovor, gramatiku, čitanje i pisanje | Razvijanje složenijih jezičkih veština uz svesnije razumevanje pravila jezika |
Uzrasne granice su orijentacione. Deca se razlikuju po interesovanjima, prethodnoj izloženosti jeziku i tempu usvajanja.
Od kog uzrasta dete može da počne da uči engleski?
Ne postoji jedan uzrast pre kojeg dete „ne sme” da bude izloženo drugom jeziku. Deca širom sveta odrastaju uz dva ili više jezika od najranijeg detinjstva, a višejezičnost sama po sebi ne usporava uredan govorno-jezički razvoj. Američko udruženje stručnjaka za govor, jezik i sluh navodi da korišćenje više jezika ne zbunjuje dete niti izaziva govorne i jezičke teškoće.
Za dete koje odrasta prvenstveno uz srpski, treća godina može biti sasvim prikladan trenutak za postepeno upoznavanje sa engleskim. U ovom uzrastu cilj nije da dete „zna engleski”, već da ga čuje, povezuje zvukove i reči sa konkretnim situacijama i spontano počne da prepoznaje poznate izraze.
Zbog toga čas engleskog za trogodišnjaka ne treba da izgleda kao čas stranog jezika za odrasle. Pokret, slika, igračka, kratka priča ili pesmica detetu daju značenje onome što čuje i omogućavaju mu da jezik povezuje sa iskustvom.
Zašto je uzrast od 4 do 6 godina veoma pogodan?
Period između četvrte i šeste godine naročito je pogodan zato što dete već ima razvijeniju sposobnost komunikacije, može duže da prati zajedničku igru i lakše povezuje reči sa radnjama, slikama i pričama.
Istovremeno, učenje još uvek ne mora biti formalno. Engleski može da se provuče kroz poznate aktivnosti: brojanje predmeta, imenovanje boja, imitiranje životinja, pevanje, pokret ili kratku dramatizaciju.
Raniji početak daje i više vremena za upoznavanje sa glasovima, melodijom i ritmom drugog jezika. Istraživanja pokazuju da uzrast početka može uticati na kasniji izgovor, ali efekat nije toliko jednostavan da postoji jedna granica — poput desete godine — nakon koje prirodan izgovor više nije moguć.
Veliko istraživanje učenja engleskog kao drugog jezika dodatno je pokazalo da sposobnost efikasnog usvajanja gramatičkih obrazaca ostaje visoka znatno duže nego što se ranije pretpostavljalo. Drugim rečima, ranije može biti korisno, ali kasnije nikako ne znači prekasno.
Koje su koristi ranog učenja engleskog jezika za dete?
Najdirektnija korist ranog kontakta sa engleskim jeste upravo jezičko iskustvo. Dete dobija više vremena da sluša drugi sistem glasova, usvaja reči u kontekstu i shvati da se ista stvar može izraziti na više načina.
Rano upoznavanje sa drugim jezikom može da razvija i metajezičku svest – dete postepeno postaje svesnije toga kako jezici funkcionišu i da različite reči mogu imati isto značenje.
Evropska platforma za školsko obrazovanje navodi i šire moguće koristi višejezičnosti, uključujući rešavanje problema, pamćenje, kognitivnu fleksibilnost, kao i veću otvorenost prema drugim jezicima i kulturama.
Ipak, istraživanja o tome da li dvojezičnost sama po sebi daje univerzalnu prednost u pažnji, radnoj memoriji i izvršnim funkcijama nisu potpuno usaglašena.
Zato rano učenje engleskog ne treba posmatrati kao „trening mozga” koji će automatski povećati inteligenciju ili koncentraciju. Njegova najveća vrednost je u tome što dete rano razvija odnos prema drugom jeziku, komunikaciji i različitim kulturama.
Zašto se rano učenje jezika podstiče i u Evropi?
Evropski savet je još na sastanku u Barseloni 2002. pozvao države članice da unaprede osnovne veštine, između ostalog kroz učenje najmanje dva strana jezika od veoma ranog uzrasta. Evropska obrazovna politika od tada kontinuirano podstiče višejezičnost.
To ne znači da sva deca već u vrtiću imaju formalnu nastavu dva jezika. Prema podacima Eurydice koje prenosi Evropska platforma za školsko obrazovanje, u većini evropskih obrazovnih sistema prvi strani jezik postaje obavezan između šeste i osme godine, dok u pojedinim sistemima počinje i pre šeste godine.
Šta proveriti pre nego što dete počne sa drugim jezikom?
Roditelji ponekad čuju savet da treba sačekati da dete prvo „potpuno nauči srpski”. Kod deteta koje se uredno razvija, to nije neophodno.
Višejezičnost nije uzrok govornog ili jezičkog poremećaja. Dete može imati različit fond reči u različitim jezicima, mešati reči iz dva jezika ili u jednom periodu bolje razumeti jedan nego drugi jezik. Takve pojave same po sebi ne znače da postoji razvojni problem.
Važnije je da dete ima kvalitetnu i redovnu komunikaciju na jezicima kojima je izloženo. Snažna osnova u jednom jeziku može da podrži usvajanje dodatnog jezika.
Ako roditelj već ima zabrinutost zbog toga što dete teško razume govor, vrlo malo govori za svoj uzrast ili ima druge teškoće u komunikaciji, nije potrebno automatski ukinuti engleski. Umesto toga, korisno je razgovarati sa logopedom koji može da proceni razvoj uzimajući u obzir sve jezike kojima je dete izloženo. Stvarne govorno-jezičke teškoće kod višejezičnog deteta ne pojavljuju se samo zato što koristi dva jezika.
Redovnost je važnija od jednog intenzivnog časa
Jedan čas nedeljno može biti lepo upoznavanje sa jezikom, ali samo trajanje časa nije najbolji pokazatelj koliko će dete usvojiti.
Istraživanje ranog usvajanja drugog jezika pokazalo je da količina trenutne izloženosti može biti veoma važan faktor jezičkog napretka, čak i kada se porede deca koja su sa drugim jezikom počela u različitim uzrastima.
Za predškolca zato više smisla može imati kraće, ali redovno susretanje sa engleskim nego povremena duga i formalna lekcija.
Pesmica koja se ponavlja, poznati pozdrav, jednostavno pitanje, priča koju dete voli ili nekoliko reči povezanih sa projektom koji grupa trenutno istražuje mogu učiniti jezik delom iskustva, umesto još jednog školskog zadatka.
Kako engleski jezik izgleda u programu vrtića Mali istraživači?
U PU Mali istraživači engleski nije zamišljen kao klasična školska nastava u kojoj predškolci sede, prepisuju i uče gramatička pravila.
U okviru sadržajnog osnovnog programa školica engleskog jezika realizuje se sa decom iz srednjih, starijih i predškolskih grupa. Program vrtića istovremeno uključuje projektno učenje kroz igru i istraživanje, kao i grupne aktivnosti sa logopedom i muzičkim saradnikom.
Takav format odgovara uzrastu jer dete jezik upoznaje kroz aktivnosti koje su mu već prirodne – govor, pokret, ponavljanje, sliku, pesmu i zajedničku igru.
Engleski kao deo šireg razvojnog programa
Važno je i da engleski ne posmatramo izolovano od ostatka dana. Predškolskom detetu i dalje su potrebni slobodna igra, kretanje, muzika, razgovor, istraživanje i vreme provedeno napolju.
Zbog toga se jezičke aktivnosti u Malim istraživačima nadovezuju na ostatak programa, dok roditelji mogu da pogledaju i širok izbor dodatnih aktivnosti dostupnih deci.
Kontinuitet se nastavlja i u predškolskom programu, namenjenom deci od 5,5 godina do polaska u školu. Osnovni program za ovaj uzrast takođe uključuje aktivnosti na engleskom jeziku, uz govorno-jezičke i muzičke sadržaje.
Na taj način prvi kontakt sa engleskim nije odvojen „školski predmet”, već jedan od sadržaja koji prati razvoj deteta kroz vrtićki i predškolski period.
Najbolji početak je onaj koji odgovara uzrastu deteta
Kada je u pitanju engleski za decu vrtićkog uzrasta, roditelji ne moraju da čekaju jedan određeni „pravi trenutak”. Predškolske godine mogu biti odličan period za početak, pod uslovom da se jezik uvodi kroz iskustva koja dete razume i u kojima uživa.
Sa tri ili četiri godine to će prvenstveno biti slušanje, pesma, pokret i igra. Kako dete raste, postepeno se mogu dodavati bogatiji razgovor, priče i strukturisanije aktivnosti. Formalno učenje gramatike može sačekati period kada je dete razvojno spremnije za takav način rada.
U PU Mali istraživači engleski je već uključen u osnovni program za odgovarajuće vrtićke grupe, zajedno sa drugim sadržajima važnim za razvoj deteta. Zakažite posetu vrtiću i upoznajte se sa načinom na koji engleski i druge aktivnosti izgledaju tokom jednog vrtićkog dana.
Najčešća pitanja o engleskom jeziku za decu
Dete može biti izloženo drugom jeziku i od veoma ranog uzrasta. Ako engleski nije deo porodičnog okruženja, treća ili četvrta godina mogu biti dobar trenutak za upoznavanje kroz kratke igre, pesme, slike i razgovor. Ne postoji potreba da dete pre toga „savršeno” nauči maternji jezik.
Kod deteta sa urednim razvojem, izloženost još jednom jeziku sama po sebi ne izaziva kašnjenje ili govorno-jezički poremećaj. Dvojezična deca mogu imati različite veštine u svakom jeziku i povremeno mešati jezike, što nije isto što i razvojni poremećaj.
Najjasnija prednost je veća i ranija izloženost jeziku: dete upoznaje drugačije glasove, reči i načine komunikacije i ima više vremena da razvija jezičke veštine. Evropski obrazovni izvori navode i moguće koristi za kulturnu otvorenost i određene kognitivne sposobnosti, mada istraživanja o univerzalnoj „kognitivnoj prednosti” dvojezične dece daju mešovite rezultate.
Za dete vrtićkog uzrasta prednost ima učenje kroz igru, priču, pesmu, pokret i komunikaciju. Takav način odgovara prirodnom učenju u ranom detinjstvu. Strukturisanije učenje čitanja, pisanja i gramatike može se postepeno uvoditi kasnije.